Tarih tekerrürden ibaret malum, genelde tarihi meselelerle
alakalı da benzetmeler yapmayı seviyorum ben.
Bu sefer de Yahya Efendi'den bir hikayeyle başlamak istedim.
Kanuni Sultan Süleyman, en yüksek duruma getirmiş olduğu Osmanlı’nın
akıbetini hayal eder, günün birinde ;
“Osmanlı inişe geçer de çökmeye yüz tutar mı?” diye derin derin
düşünmeye başlar...
Bu gibi soruları çoğu zaman süt kardeşi meşhur âlim Yahyâ
Efendi’ye sorduğundan bunu da sormaya niyet eder. Güzel bir hatla yazdığı
mektubu keşfine inandığı Yahyâ Efendi’ye gönderir...
“Sen ilahî sırlara vâkıfsın. Kerem eyle de bizi aydınlat. Bir
devlet hangi halde çöker? Osmanoğulları’nın âkıbeti nasıl olur? Bir gün olur da
izmihlâle uğrar mı?” şeklinde mektubunu gönderir.
Güzel bir hatla yazılmış mektubu okuyan Yahyâ Efendi’nin cevabı
bir bakıma çok kısa, bir bakıma içinden çıkılmaz bir hâl alır:
“Ne’me lâzım be Sultânım!”
Topkapı Sarayı’nda bu cevabı hayretle okuyan Sultân, bir mânâ
veremez. Yahyâ Efendi gibi bir zâtın böylesine basit bir cevapla işi
geçiştireceğini pek düşünmez. Söylenmeye başlar:
“Acaba bilmediğimiz bir mânâ mı vardır bu cevapta?”
Nihayet kalkar, Yahyâ Efendi’nin Beşiktaş’taki dergâhına gelir.
Sitem dolu sorusunu tekrar sorar:
“Yahya Efendi ne olur mektubuma cevap ver. Bizi geçiştirme,
soruyu ciddiye al!”
“Sultânım sizin sorunuzu ciddiye almamak kâbil mi? Ben sorunuzun
üzerine iyice düşündüm ve kanaatimi de açıkça arz ettim.”
“İyi ama bu cevaptan bir şey anlamadım. Sadece “neme lâzım be
Sultânım!” demişsiniz. Sanki “Beni böyle işlere karıştırma” der gibi bir anlam
çıkarıyorum.”
“Sultânım! Bir devlette zulüm yayılsa, haksızlık şâyi olsa,
işitenler de “ne’me lâzım” deyip uzaklaşsalar, sonra koyunları kurtlar değil de
çobanlar yese, bilenler bunu söylemeyip sussa. Fakirlerin, muhtaçların,
yoksulların, kimsesizlerin, feryâdı göklere çıksa da bunu da taşlardan başkası
işitmese, işte o zaman devletin sonu görünür. Böyle durumlardan sonra devletin
hazinesi boşalır, halkın itimat ve hürmeti sarsılır. Asayişe itaat hissi gider,
halkta hürmet duygusu yok olur. Çöküş ve izmihlâl de böylece mukadder hâle
gelir...”
Bunun bizimle ne alakası var peki? Daha önce de demiştim, her
devlet bir şirket gibidir aslında. Doğar, büyür, yaşar ve ölür nihayet. Peki o
çok büyük şirketler nasıl ölür? Neden batarlar? Mesela o kadar büyük şirketler
batarken kimse hiç bir şeyin farkında olmaz mı? Yoksa farkında olsalar da bir
şey yapmazlar mı?
Devletteki işlerin hantallığından, bürokrasinin işleyişinden
hepimiz şikayet ederiz. Çünkü "neme lazımcılık" en fazla oralarda
görünür. Mesela bir birime gidersiniz, "onunla biz ilgilenmiyoruz yan masa
bakıyor" der. Gider oraya sorarsınız, "bizim hiç bir bilgimiz yok siz
en iyisi danışmaya sorun" derler. Danışmaya gidersiniz başka bir devlet
kurumuna yönlendirirler. O kuruma gidersiniz, "siz çok yanlış
gelmişsiniz" cümlesini duyarsınız. Birisine sonunda sinirlenip
patlarsınız, size tepki bile vermez, "neme lazım, benim işim mi" der.
Sinir olursunuz... Devlet kurumlarıyla çalışan bir özel sektör çalışanıysanız,
sinir katsayınız yükseldikçe devlet çalışanlarının standart zeka seviyesinden
yoksun olduğunu düşünürsünüz. Hayır, tabi ki değiller. Hatta bir çoğu hepimizden
daha kalifiyedir çoğu zaman. Ama uğraşmazlar, çünkü "neme lazım"dır.
İşleri çözdükçe ya tek çalışan haline gelir ve koskoca bir kurumun yükünü çeken
tek kişi olurlar ama bununla alakalı da bir takdir görmezler. Mesela çok
çalıştığı için ödüllendirilen bir memur yoktur. Kimse emekli olurken daha fazla
ikramiye almaz mesela. Ya da müdür olmak için çok çalışmak gerekmez, hiç
çalışmasanız da kıdeminiz gelince siz de müdür oluverirsiniz. O zaman yaşasın
neme lazımcılık dersiniz siz de.
Özel kurumlarda da durum çok farklı değildir zaten. İşe her yeni
giren yeni hayallerle gelir, burası kendisine iyi gelecektir. Yeni bir kariyer
planı oluşturacaktır. İşte kendisini gerçekleştirebileceği bir platformdur,
yaşasındır, o zaman hemen çalışmaya başlayalımdır. Ama bir şeyler yapmaya
çalıştıkça o şirketin kurum kültürünün "neme lazım" olduğunu görürse,
yaşı ne olursa olsun çalışanın keyfi kaçar. İsterseniz dünyanın en yetenekli
adamını alın işe, ama ondan faydalanmayı beceremiyorsanız o çalışanın sizin
için katma değeri sadece kocaman bir sıfırdır... Eğer standart bir X kuşağıysa, bu neme lazımcılığa yeni çalışan
da hemen adapte olur, kendine bir kuytu köşe bulur ve orada emekliliğini
beklemeye başlar, şirket mi batıyor? "Neme lazım" der, geçer. Eğer
yetenekli ve kendine güvenen bir çalışansa, yaşı da biraz gençse hiç beklemez
yeni ufuklara yelken açar. Sizin işe almak, adapte etmek için harcadığınız
zaman boşuna gider, yaptığınız tüm eğitim yatırımlarını da alır ve başka bir
şirkete yar olur.
O yüzden en kurumsalından en patron firmasına eğer bir şirkette
neme lazımcılık kurum kültürü haline geldiyse orada çanlar çalıyor demektir.
İnsan Kaynakları çalışanları olarak en birinci önceliğimiz
yanlış kurum kültürü oluşmasına izin vermemekse eğer üzerine önemle eğilmemiz
gereken ilk konu sanırım bu olmalı...
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder